Fort Żabice

Fort Żabice

Górzyca to niewielka miejscowość położona w północnej części powiatu słubickiego, na zachodzie województwa lubuskiego, bezpośrednio przy granicy z Niemcami. W jej pobliżu kryją się dawne budowle militarne.

Przed wojną Górzyca, mimo zaledwie niespełna 2 tys. mieszkańców miała prawa miejskie i w odróżnieniu od ówczesnej dwa razy większej Cybinki (będącej największą wsią wschodniej Brandenburgii) mogła pochwalić się statusem miasta. W wyniku zniszczeń wojennych, związanych m.in. z sąsiedztwem pobliskiej Twierdzy Kostrzyn straciła na znaczeniu. Po wojnie podejmowano próby odbudowy miejskiej organizacji Górzycy, jednak powojenne wyludnienie, zrujnowana zabudowana, typowo rolniczy charakter miejscowości oraz brak przemysłu to uniemożliwiały. Dziś Górzyca, licząca około 1500 mieszkańców, jest wsią o charakterze miejskim z siedzibą Urzędu Gminy.

Z pobliskim Kostrzynem związane są zabytki militarne w pobliżu Górzycy, takie jak forty w Żabicach czy Czarnowie. Fort „Żabice” to jeden z czterech fortów, który powstał w celu bezpośredniej ochrony Twierdzy Kostrzyn na jej tzw. przedpolu. Położony jest po prawej stronie drogi prowadzącej z Górzycy do Czarnowa.

Idea budowy pierścienia fortów wokół twierdz oparta była na założeniu, by w odległości odpowiadającej zasięgowi ochronnego ognia artylerii rozmieścić krąg samodzielnych bastionów. Z założenia forty te miały chronić twierdzę główną, jednak rozwój techniki militarnej nastąpił tak szybko, że w większości przypadków straciły one swój cel strategiczny zanim oddano je do użytku. W skład fortów Twierdzy Kostrzyn wchodzą ponadto polskie „Czarnów” i „Sarbinowo”i niemiecki „Gorgast”.

Fort w Żabicach to budowla ceglana powstała w latach 1887-90 na wzniesieniu pozwalającym kontrolować drogi ze Słubic do Kostrzyna i Słońska. Początkowo nie posiadał koszar, zostały wybudowane w 1914 roku. Ma postać pięcioramiennej reduty otoczonej suchą fosą. Kształt fortu idealnie widoczny jest na zdjęciach lotniczych. Docelowo planowano wyposażyć go w dwanaście armat wałowych i cztery moździerze. Rozważano także budowę ochraniających go mniej eksponowanych stanowisk. Do czasu I wojny światowej forty tego typu oświetlane były lampami naftowymi.

Sam fort, którego wielkość wynosi ok. 4,5 ha, nigdy nie odegrał znaczącej roli militarnej. W czasie II wojny światowej działała w nim filia słońskiej fabryki amunicji. Wiosną 1945 r. na krótko usadowili się tu żołnierze Armii Czerwonej, a po wyzwoleniu obiekt stopniowo niszczał. Przez kilkadziesiąt lat składowano w nim odpady chemiczne w postaci przeterminowanych środków ochrony roślin, tzw. mogilnik, który został zutylizowany ok. 2000 roku.

Mimo, że fort leży w pewnej odległości od głównej drogi, w leśnym terenie, nietrudno jest do niego trafić. Na parkingu przed wjazdem do fortu znajduje się wydzielone miejsce do odpoczynku z tablicą informacyjną, zawiera najważniejsze wiadomości o budowli. Warto wspomnieć, że znajduje się tam komunikat, że przebywanie na terenie fortu ze względu na jego stan techniczny jest zbyt niebezpieczne. Każdy wchodzący robi to na własne ryzyko i odpowiedzialność. Od pewnego czasu fort stał się ulubionym miejscem paintballowców. (D. Utracki)